صندوق جمعیت سازمان ملل متحد (UNFPA) روز یکشنبه (۳۱ جوزا) با نشر گزارشی اعلام کرد که دسترسی زنان به اطلاعات، خدمات صحی و مراقبتهای پیش از زایمان در مناطق دورافتاده افغانستان، نقش مهمی در کاهش خطرات دوران بارداری و بهبود سلامت مادران و نوزادان دارد.
به گفته این سازمان، بسیاری از زنان در مناطق روستایی به دلیل کمبود خدمات صحی و زایمان در خانه، با مشکلات و عوارض جدی صحی روبهرو میشوند. اما مراکز صحی محلی با ارائه خدماتی مانند معاینات منظم، واکسیناسیون، دریافت مکملهای غذایی و آموزشهای مرتبط با حفظالصحه، توانستهاند آگاهی زنان را افزایش داده و آنان را به سوی زایمانهای ایمنتر سوق دهند. به گفته UNFPA، این خدمات به زنان کمک میکند تا علایم خطر را بهتر تشخیص داده و در زمان مناسب برای دریافت خدمات درمانی مراجعه کنند.
با این حال، UNFPA در گزارش خود به صراحت اشاره کرده است که «دسترسی به خدمات صحی در سال ۲۰۲۵، به دنبال کاهش شدید بودجه و محدودیتهای اعمالشده بر کارکنان صحی زن، رو به وخامت گذاشته است». بیش از ۱۰۰ مرکز صحی خانوادگی که تحت حمایت UNFPA در مناطق صعبالعبور فعالیت میکردند، به دلیل این محدودیتها مجبور به تعطیلی شدهاند و خدمات حیاتی مادران و نوزادان را از دسترس آنان دور کرده است.
در حالی که UNFPA بر نقش حیاتی کارکنان صحی زن و دسترسی آنان به خدمات درمانی تأکید دارد، طالبان با سیاستهای سرکوبگرانه خود، بزرگترین مانع بر سر راه تحقق این هدف شدهاند. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، در گزارش اخیر خود هشدار داده است که سیاستهای طالبان «یک حمله سیستماتیک و سازمانیافته» علیه زنان و دختران است که پیامدهای مستقیم و ویرانگری بر حق آنان به خدمات صحی گذاشته است.
طبق این گزارش، محدودیتهای گسترده طالبان بر آموزش، کار، رفتوآمد و مشارکت اجتماعی، صحت جسمی و روانی میلیونها زن و دختر را در سراسر افغانستان تهدید میکند. بنت تأکید کرده است که این سیاستها نه تنها محدودیتهای سنتی را تداوم میبخشند، بلکه آنها را بهصورت «قانونمند و اجباری» اعمال میکنند.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در این گزارش با اشاره به نمونههای متعدد، از جمله زنی در ولایت بلخ که «به دلیل نداشتن محرم» مجبور شد کودک خود را مقابل شفاخانه به دنیا بیاورد، تأکید کرده است که این محدودیتها جان زنان و کودکان را به خطر انداخته است. در یک مورد دیگر، یک زن به دلیل اینکه نمیتوانست بدون همراهی محرم به شفاخانه برود، پسر چهارساله خود را از دست داد.
بنت با صراحت گفته است: «محدودیتهای طالبان باید لغو شود، در غیر این صورت آنان مردم را خواهند کشت». او این سیاستها را «نظامی نهادینهشده از تبعیض جنسیتی» توصیف کرده است که «خودمختاری زنان و دختران بر بدن، صحت و آینده خود را از آنان سلب میکند».
طالبان در تازهترین اقدام خود، وزارت امر به معروف و نهی از منکر با صدور یک دستورالعمل ۱۷ مادهای، شرایط کار داکتران زن را به شدت محدود کرده است. بر اساس این دستورالعمل، داکتران زن برای کار با همکاران مرد خود باید «محرم» داشته باشند، محیط کار مردان و زنان از یکدیگر جدا شود و داکتران زن موظف شدهاند که ریش بگذارند و ۱۵ دقیقه پیش از اوقات نماز، کار خود را متوقف کنند.
همچنین، در یک نمونه آشکار از تبعیض سیستماتیک، وزارت صحت عامه طالبان یک نشست را درباره «سلامت مادران و کودکان» برگزار کرد، اما حتی یک زن متخصص یا کارمند زن در این نشست حضور نداشت. این اقدام به معنای نادیده گرفتن نیازهای واقعی زنان و قمار با سلامت کل جامعه است.
سازمان ملل هشدار داده است که شرط وجود محرم برای زنان، باعث تأخیر یا جلوگیری از دریافت درمان بهموقع برای زنان میشود و چنین تاخیرهایی میتواند مرگبار باشد. الزام حجاب سختگیرانه و برخوردهای تنبیهی مأموران طالبان نیز باعث شده که بسیاری از زنان از ترس بازداشت یا تحقیر، مراجعه به مراکز درمانی را به تعویق بیندازند.
UNFPA در گزارش خود تأکید کرده است که افزایش آگاهی صحی در میان زنان و دسترسی به مراقبتهای تخصصی، آنان را به سوی زایمانهای ایمنتر سوق داده و خطر مرگومیر و بیماریهای قابل پیشگیری را کاهش میدهد. اما تا زمانی که طالبان به سیاستهای سرکوبگرانه خود ادامه دهند، این خدمات هرگز به طور کامل به زنان افغانستان نخواهد رسید. آمارها نشان میدهد که افغانستان با ۶۲۰ مرگ مادر در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، بالاترین نرخ مرگ و میر مادران را در منطقه آسیا-اقیانوسیه دارد.
گزارشگر ویژه سازمان ملل از جامعه جهانی خواسته است برای جلوگیری از «فروپاشی کامل سلامت زنان» اقدام فوری و هماهنگ انجام دهد. اما تا زمانی که طالبان به عنوان یک «نظام نهادینهشده از تبعیض جنسیتی» به سرکوب زنان ادامه دهند، هرگونه تلاش برای بهبود سلامت مادران در افغانستان با شکست مواجه خواهد شد.
بیشتر بخوانید: